دانستنی‌ها, صنایع دستی چوبی

تاریخچه منبت‌کاری در ایران

تاریخچه منبت‌کاری در ایران

بی‌تردید چوب یکی از فراوان‌ترین مواد در تاریخ بشر بوده که همواره در طبیعت وجود داشته است. در این میان، هنر منبت‌کاری «Wood Carving» از جمله هنرهای دستی بشر است که به‌زیبایی بر روی چوب انجام می‌شود. بر اساس تحقیقات انجام شده، به نظر می‌رسد که منبت‌کاری از حدود 1500 سال پیش در ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. هرچند محدوده زمانی برای شروع منبت‌کاری در ایران مشخص شده است، اما نمی‌توان تاریخ دقیقی برای شروع کنده‌کاری روی چوب در جهان در نظر گرفت زیرا از آن زمان که بشر برای برطرف کردن نیاز‌هایش کنده‌کاری‌ روی چوب را آغاز کرد، گذشت زمان موجب بروز تحولات گسترده‌ای در رابطه با این هنر زیبا شده است. مردم در گذشته برای ساخت ابزار، سلاح، وسایل تزئینی و مذهبی از هنر منبت بهره می‌بردند اما امروزه این هنر ظریف کاربردهای دیگری نیز دارد. تاریخچه منبت‌کاری در ایران

 

تاریخچه منبت‌کاری در ایران

برخی از مورخین و باستان‌شناسان معتقدند که منبت‌کاری به پیش از پادشاهی ساسانیان تعلق دارد که نشان‌دهنده قدمت و اصالت این هنر در ایران زمین می‌باشد. اوج هنر منبت‌کاری و کنده‌کاری روی چوب در ایران نیز به دوران باشکوه صفوی برمی‌گردد، آثار به جای مانده از آن دوره بر روی درب‌ها، دسته ‌خنجرها، ستون‌های چوبی اتاق، جعبه‌ها، قاشق‌های چوبی و… مهر تأییدی بر این مطلب است.

 

تاریخچه منبت‌کاری در ایران

هنر منبت‌کاری در دوره افشاریه اُفت شدیدی کرد. به گفته کارشناسان هنر و معماری، یکی از دلایل افول این هنر در آن دوره، کاربرد فراوان رنگ و نقاشی در معماری بود. دوران حکومت زند نیز ادامه‌دهنده همان روند هنر در دوره صفویه بود. بر خلاف نادرشاه افشار که به علت کشورگشایی وقتی برای رسیدگی به هنر و هنرمندان نداشت، کریم خان زند انسانی متواضع و مردمی بود و از تجمل‌گرایی بسیار دوری می‌کرد. از این رو، رونق هنرهای تزئینی و اشرافی در دوران زند نیز دچار افول شد. در دوران زند وسایل کوچکی مانند رحل و قاب آیینه جایگزین منبت شدند.

تاریخچه منبت‌کاری در اصفهان

در دوران قاجار، برخی از هنرهای ایران رنگ و بوی فرنگی به خود گرفتند و هنر منبت‌کاری نیز از این امر مستثنی نبود. منبت‌کاری‌های ‌دوران قاجار رونق و اصالت گذشته را نداشته و از نظر طرح و فن نیز دچار افت شدید شدند. همان‌طور که پیش از این گفته شد، حضور گسترده رنگ و نقاشی بر آثار چوبی یکی از علل این تنزل بود. منبت‌کاران این دوره بیشتر در پی ساخت وسایل کاربردی کوچکی مانند صندوقچه، جعبه جواهرات، میز و صندلی، قاب و آثاری از این قبیل بودند و به ثبت آثار ماندگار چندان توجهی نداشتند. تاریخچه منبت‌کاری در ایران

 

تاریخچه منبت‌کاری در ایران

در دوران قاجار، منبت به دو روش فرنگی با عمق زیاد و سنتی با عمق کم و تا حدودی با پیروی از سبک قدما انجام می‌شد. منبت‌کاران این دوره، گرایش زیادی به «مشبک منبت» پیدا کردند، زیرا در این روش زمینه نقش با وسایلی چون اره کلافه‌ای، اره نوکی و سوهان به طور کامل از کار جدا می‌شد و دیگر نیازی به کندن و پرداخت زمینه نداشت؛ از نمونه‌هایی که با این روش ساخته و پرداخته شده‌اند می‌توان به درهای عمارت بادگیر در کاخ گلستان اشاره نمود. منبت‌کاری در حال حاضر به مانند صنایع دستی دیگر، در گوشه و کنار این کره خاکی به حیات خود ادامه می‌دهد و در اکثر شهرهای ایران به‌ویژه اصفهان طرفداران خاص خود را دارد. تاریخچه منبت‌کاری در ایران


نویسنده: تینا داودی

۱ نظر در “تاریخچه منبت‌کاری در ایران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *